Ideja da stanje probavnog sistema može imati veze s raspoloženjem više nije samo wellness teorija. Naučnici već godinama istražuju složenu komunikaciju između crijevnog mikrobioma, nervnog sistema i mozga. Sada se u toj priči sve češće pojavljuje još jedan pojam: psihobiotici.
U najjednostavnijem objašnjenju, riječ je o određenim probioticima, a u širem smislu i prebioticima, koji se istražuju zbog mogućeg pozitivnog djelovanja na mentalno zdravlje. Posebnu pažnju privlači pitanje mogu li određene bakterije pomoći kod stresa, raspoloženja i simptoma anksioznosti.
Zvuči gotovo predobro: uzmeš probiotik i osjećaš se smirenije. Nauka, međutim, daje mnogo zanimljiviji i nijansiraniji odgovor.
Šta su zapravo psihobiotici?
Psihobiotik nije potpuno nova vrsta suplementa. Pojam se odnosi na mikroorganizme koji se istražuju zbog potencijalnog djelovanja na mozak i mentalno zdravlje putem veze između crijeva i mozga.
Drugim riječima, nisu svi probiotici psihobiotici.
Kod psihobiotika je važan konkretan bakterijski soj, jer različiti mikroorganizmi mogu imati potpuno različite efekte. Među bakterijama koje se pojavljuju u istraživanjima nalaze se određeni pripadnici rodova Lactobacillus i Bifidobacterium, ali nauka još nema jednostavnu formulu prema kojoj bi se moglo reći da određeni probiotik djeluje protiv anksioznosti.
Savremena istraživanja psihobiotike posmatraju kao potencijalni način uticanja na takozvanu osovinu crijeva i mozga, odnosno komunikacionu mrežu koja povezuje gastrointestinalni trakt i centralni nervni sistem.
Kakve veze crijeva imaju s tim kako se osjećaš?
Mnogo veće nego što bi se na prvi pogled moglo pretpostaviti.
Crijeva i mozak ne funkcionišu kao dva potpuno odvojena sistema. Između njih postoji stalna dvosmjerna komunikacija koja uključuje nervni, imunološki, endokrini i metabolički sistem.
U toj komunikaciji učestvuje i crijevni mikrobiom, ogromna zajednica mikroorganizama koja živi u probavnom sistemu.
Određene crijevne bakterije mogu uticati na proizvodnju ili dostupnost supstanci povezanih s funkcionisanjem nervnog sistema. Istraživači posebno proučavaju neurotransmitere i njihove prekursore, kratkolančane masne kiseline poput butirata, upalne procese, vagusni nerv i HPA osu, jedan od glavnih sistema uključenih u odgovor organizma na stres.
Zbog toga se danas istražuje mogućnost da promjene u mikrobiomu mogu imati posljedice koje ne osjećamo samo u stomaku.
Mogu li psihobiotici pomoći kod anksioznosti?
Tu stvari postaju posebno zanimljive.
Meta-analiza 29 randomizovanih kontrolisanih studija sa ukupno 2.035 učesnika pokazala je da su probiotici i sinbiotici bili povezani sa smanjenjem rezultata na skalama anksioznosti. Međutim, autori naglašavaju da je ukupni efekat bio mali i da još nema dovoljno dokaza za zaključak da takvi proizvodi imaju pouzdanu kliničku efikasnost u liječenju anksioznosti.
Još noviji pregled istraživanja iz 2026. godine dolazi do sličnog zaključka. Analizom ljudskih kliničkih studija pronađeni su slučajevi u kojima su određeni probiotički sojevi bili povezani s poboljšanjem raspoloženja, anksioznosti, sna ili odgovora na stres. Međutim, rezultati nisu jednaki kod svih ljudi niti kod svih preparata. Efekat može zavisiti od konkretnog soja, doze, početnog nivoa stresa, trajanja korištenja i drugih faktora.
Veliki pregled 30 sistematskih pregleda i meta-analiza objavljen 2026. takođe je zaključio da probiotici pokazuju određeni potencijal, ali da su rezultati za anksioznost prilično neujednačeni. Dodatni problem je kvalitet postojećih istraživanja: više od tri četvrtine analiziranih pregleda ocijenjeno je kao metodološki umjerenog, niskog ili kritično niskog kvaliteta.
Dakle, postoji signal da bi psihobiotici mogli imati efekat. Ali još nismo na mjestu na kojem možemo reći: „Uzmi ovaj probiotik protiv anksioznosti.“
Nije dovoljno da na pakovanju piše „probiotik“
Ovo je možda najvažniji detalj ako te zainteresovala cijela priča.
Kod probiotika nije važan samo broj bakterija u kapsuli. Važno je koje se bakterije i konkretni sojevi nalaze u proizvodu.
Dva probiotička suplementa mogu izgledati gotovo identično na polici, a sadržavati potpuno različite mikroorganizme. Ako je određeni efekat pronađen u istraživanju jednog soja, to ne znači automatski da će svaki proizvod koji pripada istom bakterijskom rodu imati isti rezultat.
Upravo je specifičnost soja jedan od razloga zbog kojih je prerano govoriti o univerzalnom „probiotiku za anksioznost“.
Istraživači još pokušavaju utvrditi koji sojevi daju najdosljednije rezultate, koja doza je potrebna, koliko dugo ih treba koristiti i za koga bi mogli biti najkorisniji.
Možda najzanimljiviji psihobiotik uopšte nije suplement
Prije nego što potrčiš po novu bočicu kapsula, postoji jednostavniji dio ove priče. Mikrobiom možeš podržati i hranom.
Fermentisana hrana prirodno može sadržavati korisne mikroorganizme, dok vlakna iz biljnih namirnica služe kao hrana određenim bakterijama koje već žive u crijevima.
Zato raznovrsna prehrana bogata povrćem, voćem, mahunarkama, integralnim žitaricama, orašastim plodovima i sjemenkama može biti važan dio brige o mikrobiomu. Fermentisane namirnice poput jogurta sa živim kulturama, kefira, kiselog kupusa ili kimchija takođe mogu imati svoje mjesto u takvoj prehrani, u zavisnosti od toga šta ti odgovara.
Poenta nije pronaći jednu „čudesnu“ namirnicu. Mikrobiom voli raznovrsnost.
A gdje su u cijeloj priči san, kretanje i stres?
U istoj jednačini. Veza crijeva i mozga je dvosmjerna. Kao što stanje crijeva može slati signale prema mozgu, tako stres i nervni sistem mogu uticati na probavu i crijevno okruženje.
Zato briga o mikrobiomu nema mnogo smisla ako se potpuno zanemare ostale navike.
Redovan san, fizička aktivnost, raznovrsna prehrana i načini regulisanja svakodnevnog stresa vjerovatno su mnogo važniji temelj od potrage za savršenom probiotičkom kapsulom.
Dakle, može li probiotik izliječiti anksioznost?
Psihobiotici su uzbudljivo područje istraživanja i postoje rezultati koji sugerišu da bi određeni probiotički sojevi u budućnosti mogli imati mjesto kao dodatna podrška mentalnom zdravlju. Ali anksioznost je kompleksna i na nju mogu uticati genetika, hormoni, životne okolnosti, san, stres i brojni drugi faktori.
Zato psihobiotike ne treba posmatrati kao zamjenu za psihoterapiju, lijekove ili drugu stručnu pomoć kada je ona potrebna.
Mnogo zanimljivija poruka novih istraživanja zapravo je šira od jednog suplementa: ono što se događa u crijevima i ono što se događa u mozgu povezano je mnogo više nego što smo nekada mislili.
A psihobiotici bi mogli biti samo jedan mali dio te velike priče.
Napomena: Tekst je informativnog karaktera i ne predstavlja medicinski savjet. Ako imaš izražene ili dugotrajne simptome anksioznosti, obrati se ljekaru ili stručnjaku za mentalno zdravlje. Ako razmišljaš o probiotičkom suplementu, posebno ako imaš hronično oboljenje, oslabljen imunitet, uzimaš terapiju ili si trudna, prije korištenja posavjetuj se sa zdravstvenim stručnjakom.
